Amerika coğrafyası, Arktik kuşaktan Ekvator çevresine ve Güney Amerika’nın soğuk güney uçlarına kadar uzanan geniş bir alanı kapsar. Bu büyük coğrafyada yüksek dağ sıraları, geniş düzlükler, büyük akarsu havzaları, tropikal ormanlar, çöller, tundralar ve verimli tarım alanları bir arada bulunur. Doğal çevredeki bu çeşitlilik; nüfusun dağılışını, ekonomik faaliyetleri, ulaşımı ve yerleşme biçimlerini doğrudan etkiler.
Günümüzde yaygın kullanılan yedi kıtalı sınıflandırmada Kuzey Amerika ve Güney Amerika iki ayrı kıta kabul edilir. Orta Amerika, Kuzey Amerika’nın güney kesimindeki dar kara kuşağıdır; Karayip adaları da coğrafi bakımdan genellikle Kuzey Amerika ile birlikte değerlendirilir. Bu nedenle burada “Amerika” ifadesi Kuzey Amerika, Orta Amerika ve Karayipler ile Güney Amerika’nın oluşturduğu geniş coğrafyanın bütünü için kullanılmaktadır.
Amerika Coğrafyasının Konumu ve Bölümleri
Amerika kara kütleleri büyük ölçüde Batı Yarımküre’de bulunur. Doğuda Atlas Okyanusu, batıda Pasifik Okyanusu yer alırken kuzeyde Arktik Okyanusu’na kadar ulaşır. Kuzey Amerika ile Güney Amerika, Panama Kıstağı adı verilen dar kara parçasıyla birbirine bağlanır.
Bu geniş alan üç temel coğrafi bölüm halinde incelenebilir:
- Kuzey Amerika: Kanada, Amerika Birleşik Devletleri, Meksika ve kuzeyde Grönland’ın bulunduğu geniş bölümdür.
- Orta Amerika ve Karayipler: Meksika’nın güneyinden Panama’ya uzanan dar kara kuşağı ile Karayip Denizi’ndeki ada topluluklarını kapsar.
- Güney Amerika: Panama’nın güneyinden başlayarak kuzeyde tropikal kuşaktan güneyde Tierra del Fuego’ya kadar uzanır.
Bu bölümlerin her biri kendi içinde büyük doğal ve beşeri farklılıklar gösterir. Amerika’nın dünya üzerindeki diğer büyük kara parçalarıyla ilişkisini daha geniş çerçevede değerlendirmek için Kıtalar ve Ülkeler Coğrafyası temel bir karşılaştırma zemini oluşturur.
Amerika Coğrafyasında Yer Şekilleri
Amerika’nın yeryüzü şekillerindeki en belirgin özelliklerden biri, batı kenarı boyunca kuzey-güney doğrultusunda uzanan genç ve yüksek dağ kuşağıdır. Bunun doğusunda ise geniş düzlükler, eski kalkan arazileri, platolar ve büyük akarsu havzaları bulunur.
Batıdaki Dağlık Kuşak
Kuzey Amerika’nın batısında Alaska’dan başlayıp Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri üzerinden Meksika’ya kadar uzanan dağ sistemleri bulunur. Rocky Dağları bu kuşağın en önemli parçalarındandır. Daha güneyde Sierra Madre dağları ve Orta Amerika’nın volkanik dağlarıyla devam eden sistem, Güney Amerika’da And Dağları’na bağlanır.
Bu geniş dağlık kuşak genel olarak Amerikan Kordillerası olarak adlandırılır. Kuzey Amerika’nın batı kesimindeki kordillera sistemi, yüksek dağları, platoları, havzaları ve volkanik sahaları bir araya getirir.
And Dağları ise Güney Amerika’nın batı kenarı boyunca kuzeyden güneye uzanır. Dağların Pasifik kıyısına yakın konumu, kıtanın batısı ile doğusu arasında belirgin yükselti ve iklim farklılıkları oluşturur.
Kuzey Amerika’nın İç Kesimleri
Rocky Dağları’nın doğusunda Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri boyunca geniş düzlükler uzanır. Büyük Ovalar olarak bilinen bu alanlar, geniş otlakları ve tarıma elverişli kesimleriyle dikkat çeker.
Daha kuzey ve doğuda Kanada Kalkanı bulunur. Çok eski kayaçlardan oluşan bu geniş saha, özellikle Kanada’nın iç ve doğu kesimlerinin temel jeolojik yapısını oluşturur. Buzulların etkisiyle şekillenen arazide çok sayıda göl vardır.
Kuzey Amerika’nın doğusunda ise Apalaş Dağları uzanır. Batıdaki genç dağ sistemlerine göre daha yaşlı ve daha fazla aşınmış olan Apalaşlar, kıtanın doğu kesimindeki temel yer şekillerinden biridir.
Güney Amerika’nın Ovaları ve Platoları
Güney Amerika’nın batısında And Dağları yükselirken kıtanın orta ve doğu kesimlerinde büyük havzalar ve eski yüksek alanlar bulunur.
Amazon Havzası kıtanın kuzey ve orta kesimlerinde çok geniş bir alan kaplar. Kuzeyde Guyana Yüksek Alanları, doğu ve güneydoğuda ise Brezilya Yüksek Alanları yer alır.
Güneydoğuda Paraná ve Paraguay nehirlerinin çevresindeki düzlükler, daha güneyde ise Arjantin‘in geniş Pampaları önemli alçak alanlardır. Patagonya, Güney Amerika’nın güneyinde daha kurak, rüzgarlı ve seyrek nüfuslu geniş bir bölge oluşturur.
Depremler ve Volkanizma
Amerika’nın batı kenarı, yerkabuğunun hareketli kuşaklarından biridir. Pasifik çevresindeki levha sınırları nedeniyle Alaska’dan Orta Amerika’ya ve And Dağları boyunca uzanan bölgelerde deprem ve volkanizma yaygındır.
Özellikle Meksika, Guatemala, El Salvador, Nikaragua, Kosta Rika, Kolombiya, Ekvador, Peru ve Şili‘nin bazı kesimleri bu tektonik hareketlerden etkilenir. Orta Amerika’daki çok sayıdaki volkanın varlığı da aynı jeolojik düzenle ilişkilidir.
Bu nedenle Amerika’daki yüksek dağların tamamını yalnızca aşınma veya yüzey şekillenmesiyle açıklamak doğru değildir. Kıtanın batı bölümünün görünümünde levha hareketleri temel rol oynar.
Amerika Coğrafyasında İklim
Amerika’nın kuzey-güney yönünde çok geniş bir enlem aralığına yayılması, farklı iklimlerin görülmesinin temel nedenlerinden biridir. Ancak iklim çeşitliliğini yalnızca enlem açıklamaz. Okyanus akıntıları, yükselti, dağların uzanışı, denize uzaklık ve hava kütleleri de etkili olur.
Amerika’daki farklı iklimlerin dünya ölçeğindeki yerini anlamak için İklim Tipleri ve Coğrafi Dağılımı ile karşılaştırma yapılabilir.
Kuzey Amerika’da İklim
Kuzey Kanada, Grönland ve Arktik adalarda çok soğuk kutup ve tundra koşulları görülür. Daha güneye doğru Kanada’nın geniş kesimlerinde soğuk karasal iklimler ve iğne yapraklı orman kuşağı yaygınlaşır.
Amerika Birleşik Devletleri’nin iç kesimlerinde karasallık belirgindir. Pasifik’in kuzeybatı kıyıları okyanus etkisiyle daha nemliyken Kaliforniya’nın bazı kıyı kesimlerinde yazları kurak geçen Akdeniz iklimi görülür.
ABD’nin güneybatısı ile Meksika’nın kuzeyinde Sonora, Mojave ve Chihuahua gibi kurak alanlar bulunur. Dağların yağış gölgesi etkisi bu çöllerin gelişmesinde önemli rol oynar.
Meksika’nın yükselti farkları nedeniyle aynı enlemlerde bile farklı iklim koşullarının görülmesi, ülkenin doğal çevresinde kısa mesafelerde belirgin farklılıklar ortaya çıkarır.
Orta Amerika ve Karayiplerde İklim
Orta Amerika ve Karayipler büyük ölçüde tropikal kuşakta bulunur. Alçak kıyılarda yıl boyunca sıcak koşullar yaygınken yağış miktarı ve yağışın mevsimlere dağılışı bölgeden bölgeye değişir.
Dağlık alanlarda yükselti arttıkça sıcaklık düşer. Bu nedenle küçük bir coğrafi alanda bile kıyılar ile yüksek kesimler arasında belirgin iklim ve bitki örtüsü farklılıkları ortaya çıkabilir.
Karayipler ve çevresindeki sıcak denizler aynı zamanda tropikal siklonların gelişebildiği alanlardır. Özellikle yaz sonu ve sonbahar dönemlerinde kasırgalar bazı adaları, Orta Amerika’yı, Meksika Körfezi kıyılarını ve Amerika Birleşik Devletleri’nin güneydoğusunu etkileyebilir.
Güney Amerika’da İklim
Ekvator çevresindeki Amazon Havzası yıl boyunca sıcak ve bol yağışlıdır. Bu koşullar geniş tropikal yağmur ormanlarının gelişmesini sağlar.
Amazon’un kuzey ve güneyindeki bazı alanlarda yağışlı ve kurak dönemlerin belirginleştiği tropikal koşullar görülür. Venezuela ve Kolombiya’daki Llanos ile Brezilya’nın geniş Cerrado alanları bu geçişlerin önemli örnekleridir.
Güney Amerika’nın batısındaki Atacama Çölü ise son derece kuraktır. Bölgenin kuraklığında subtropikal yüksek basınç koşulları, soğuk Humboldt yani Peru Akıntısı ve And Dağları’nın yağış dağılışı üzerindeki etkisi birlikte rol oynar.
Orta Şili’nin bazı kesimlerinde Akdeniz iklimi görülürken kıtanın güneyine doğru daha serin ılıman ve soğuk koşullar belirginleşir. And Dağları’nda ise yükseltiye bağlı olarak kısa mesafelerde farklı iklim kuşakları oluşur.
Akarsular ve Göller
Amerika, dünyanın en geniş akarsu havzalarından bazılarına sahiptir. Dağların konumu ve geniş iç düzlükler, suların hangi okyanusa ulaşacağını belirler.
Kuzey Amerika’nın Başlıca Su Sistemleri
Mississippi-Missouri sistemi Kuzey Amerika’nın orta kesimlerindeki çok geniş bir alanın sularını toplar ve Meksika Körfezi’ne taşır. Akarsu sistemi tarım, yerleşme, ulaşım ve ekonomik faaliyetler açısından büyük öneme sahiptir.
Kanada ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki Büyük Göller; Superior, Michigan, Huron, Erie ve Ontario göllerinden oluşur. Büyük Göller ile St. Lawrence Nehri birlikte Kuzey Amerika’nın iç kesimlerini Atlas Okyanusu’na bağlayan önemli bir su yolu meydana getirir.
Batıdaki Colorado Nehri kurak alanlardan geçerken Mackenzie sistemi Kanada’nın kuzey kesimlerinin sularını Arktik Okyanusu’na taşır.
Güney Amerika’nın Başlıca Su Sistemleri
Amazon Nehri ve kolları dünyanın en büyük akarsu havzalarından birini oluşturur. And Dağları’nın doğu yamaçlarından ve kıtanın geniş iç kesimlerinden gelen sular Amazon aracılığıyla Atlas Okyanusu’na ulaşır.
Kuzeyde Orinoco Nehri özellikle Venezuela ve Kolombiya çevresinin önemli akarsu sistemidir. Güneydoğuda Paraná ve Paraguay nehirleri ise La Plata Havzası’nın temelini oluşturur.
Amazon’un yalnızca bir nehirden ibaret olmadığını; iklim, ormanlar, taşkın alanları ve canlı yaşamıyla büyük bir coğrafi sistem oluşturduğunu anlamak için Amazon Ormanları önemli bir tamamlayıcı örnektir.
Bitki Örtüsü ve Doğal Bölgeler
Amerika’daki bitki örtüsü iklim, yükselti ve yağış koşullarına bağlı olarak kuzeyden güneye büyük değişiklik gösterir.
Arktik bölgelerde ağaç yetişmesini sınırlayan tundra bitki örtüsü görülür. Kanada’nın daha güneyinde geniş iğne yapraklı ormanlar yayılır. Amerika Birleşik Devletleri’nin doğusunda çeşitli orman toplulukları, iç kesimlerinde ise doğal çayırlar ve preriler bulunur.
Kurak güneybatıda seyrek çöl bitkileri yaygındır. Orta Amerika’ya ve Karayiplere doğru tropikal ormanlar ile mevsimsel tropikal bitki toplulukları önem kazanır.
Güney Amerika’da Amazon Havzası yoğun tropikal yağmur ormanlarıyla kaplıdır. Bunun çevresinde savan ve çalılık alanlar geniş yer tutar. And Dağları’nda yükseltiye bağlı bitki kuşakları görülürken güneyde Pampaların otlakları ve Patagonya’nın daha kurak bitki toplulukları belirginleşir.
Bu dağılış, Amerika’nın doğal çevresinde keskin sınırlar bulunduğu anlamına gelmez. İklim ve bitki örtüsü bölgeleri çoğu yerde birbirine geçiş gösterir.
Amerika’da Nüfus ve Yerleşme
Amerika’nın nüfusu kıta yüzeyine eşit dağılmamıştır. İklim koşulları, yükselti, su kaynakları, tarıma elverişli alanlar, ulaşım imkanları, sanayileşme ve tarihsel gelişim nüfusun dağılışını birlikte belirler.
Nüfus Coğrafyası açısından Amerika, doğal koşullar ile ekonomik çekim merkezlerinin nüfus dağılışını nasıl birlikte şekillendirdiğini gösteren güçlü örnekler sunar.
Kuzey Amerika’da Nüfusun Dağılışı
Kanada’nın kuzey kesimleri sert iklim koşulları nedeniyle seyrek nüfusludur. Nüfus daha çok ülkenin güneyinde, Amerika Birleşik Devletleri sınırına yakın alanlarda ve Büyük Göller-St. Lawrence çevresinde yoğunlaşır.
Amerika Birleşik Devletleri’nin kuzeydoğu kıyıları, Büyük Göller çevresi, Kaliforniya kıyıları ve çeşitli büyük kent bölgeleri önemli nüfus yoğunlaşma alanlarıdır. Buna karşılık Alaska’nın büyük bölümü, yüksek dağlık sahalar ve güneybatıdaki bazı çöl alanları daha seyrek yerleşilmiştir.
Meksika’da başkent Mexico City’nin de içinde bulunduğu yüksek plato ve çevresindeki kent kuşağı önemli bir nüfus yoğunlaşması oluşturur.
Orta Amerika ve Karayiplerde Yerleşme
Orta Amerika’da nüfusun dağılışında yükselti, volkanik topraklar, kıyı ovaları ve tarihsel yerleşme merkezleri birlikte etkilidir. Bazı ülkelerde yüksek alanlar, sıcak ve nemli alçak kıyılara göre daha elverişli yaşam koşulları sunar.
Karayip adalarında ise yerleşmeler çoğunlukla kıyılar, limanlar ve büyük kentler çevresinde yoğunlaşır. Adaların büyüklüğü, dağlık yapısı, su kaynakları ve ekonomik faaliyetleri nüfus dağılışında farklılık yaratır.
Güney Amerika’da Nüfusun Dağılışı
Güney Amerika’nın nüfusu büyük ölçüde kıyı bölgelerinde, yüksek platolardaki ve vadilerdeki tarihsel yerleşme alanlarında ve büyük kent çevrelerinde toplanır.
Brezilya’nın güneydoğusu, Río de la Plata çevresi ve And ülkelerinin bazı yüksek havzaları önemli nüfus merkezleridir. Buna karşılık Amazon Havzası’nın iç kesimleri, yüksek And alanları, Atacama’nın kurak bölümleri ve Patagonya’nın geniş kesimleri daha seyrek nüfusludur.
Kültürel Coğrafya
Amerika yalnızca doğal koşullar bakımından değil, kültürel yapı bakımından da son derece çeşitlidir. Kıtada yerli halkların tarihsel varlığı, Avrupa’dan gerçekleşen göçler, Afrika’dan zorla getirilen toplulukların etkisi ve daha sonraki dünya çapındaki göç hareketleri iç içe geçmiştir.
Dil ve tarih bakımından Amerika sıkça Anglo-Amerika ve Latin Amerika gibi kültürel bölgelere ayrılır. Ancak bu sınıflandırmalar doğal kıta sınırları değildir. Örneğin Meksika coğrafi olarak Kuzey Amerika’dadır ancak dil ve tarih açısından Latin Amerika’nın bir parçasıdır.
Bu nedenle Latin Amerika Coğrafyası, Kuzey Amerika-Güney Amerika biçimindeki fiziki kıta ayrımından farklı bir bölgesel çerçeveyi ifade eder.
Ekonomik Faaliyetler
Amerika’nın ekonomik coğrafyası doğal kaynakların dağılışı, tarım alanları, ulaşım yolları, büyük kentler, sanayi merkezleri ve dünya ticaretiyle bağlantılar tarafından şekillenir.
Tarım ve Hayvancılık
Kuzey Amerika’nın Büyük Ovaları ve çevresindeki geniş düzlükler dünyanın önemli tahıl ve hayvancılık bölgeleri arasındadır. Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada’da geniş ölçekli ve yüksek derecede mekanize tarım yaygındır.
Kaliforniya gibi uygun iklim ve sulama imkanlarına sahip alanlarda meyve, sebze ve çeşitli ticari ürünler yetiştirilir. Meksika ve Orta Amerika’da yükselti ve iklim farklılıklarına bağlı olarak mısırdan kahveye, tropikal meyvelerden sebzeciliğe kadar çeşitli üretim biçimleri görülür.
Güney Amerika’da Brezilya ve Arjantin’in geniş tarım alanları soya, tahıl ve hayvancılık açısından öne çıkar. Pampalar verimli tarım toprakları ve otlaklarıyla önemli bir üretim bölgesidir. Tropikal bölgelerde kahve, kakao, şeker kamışı, muz ve çeşitli meyveler yetiştirilir.
Madencilik ve Enerji
Amerika birçok maden ve enerji kaynağı bakımından zengindir. Kanada, Amerika Birleşik Devletleri ve Meksika’da petrol, doğal gaz ve çeşitli maden kaynakları bulunur.
Güney Amerika’da And kuşağı özellikle metalik madenler açısından önemlidir. Şili ve Peru bakır kaynaklarıyla öne çıkarken Brezilya’da büyük demir cevheri yatakları bulunur. Venezuela önemli petrol alanlarına sahiptir.
Büyük akarsular ve yükselti farkları Kanada, Brezilya ve Güney Amerika’nın bazı And ülkelerinde hidroelektrik enerji üretimi için uygun koşullar oluşturur.
Sanayi, Ticaret ve Ulaşım
Kuzey Amerika, büyük sanayi ve teknoloji merkezlerinin yanı sıra yoğun kara, demir yolu, hava ve deniz ulaşım ağlarına sahiptir. Büyük Göller-St. Lawrence sistemi kıtanın iç kesimleri ile Atlas Okyanusu arasındaki ticari bağlantıda önem taşır.
Güney Amerika’da büyük kentler ve limanlar özellikle Atlas ve Pasifik kıyılarında ekonomik merkezler oluşturur. São Paulo, Buenos Aires, Santiago, Lima ve çevrelerindeki kentleşmiş alanlar üretim ve hizmet faaliyetlerinin yoğunlaştığı başlıca bölgelerdendir.
Orta Amerika’daki Panama Kanalı ise Atlas Okyanusu ile Pasifik Okyanusu arasında deniz taşımacılığı açısından önemli bir geçiş sağlar. Dar Panama Kıstağı böylece yalnızca iki büyük kara parçasını bağlayan bir kara köprüsü değil, aynı zamanda küresel deniz ulaşımının önemli noktalarından biridir.
Amerika’nın Başlıca Coğrafi Bölgelerinin Karşılaştırılması
| Bölge | Öne Çıkan Yer Şekilleri | Genel Doğal Özellikler | Beşeri ve Ekonomik Özellikler |
|---|---|---|---|
| Kuzey Amerika | Rocky Dağları, Büyük Ovalar, Kanada Kalkanı, Apalaşlar | Arktik koşullardan çöllere ve nemli ormanlara kadar geniş çeşitlilik | Büyük kent ve sanayi bölgeleri, geniş tarım alanları, gelişmiş ulaşım ağları |
| Orta Amerika ve Karayipler | Volkanik dağlar, dar kıstaklar, adalar ve kıyı ovaları | Büyük ölçüde tropikal iklim, yükseltiye bağlı farklılaşma | Limanlar, tarım, turizm, deniz ticareti ve Panama Kanalı |
| Güney Amerika | And Dağları, Amazon Havzası, Brezilya ve Guyana yüksek alanları, Pampalar | Ekvatoral ormanlardan Atacama Çölü’ne ve Patagonya’ya kadar çeşitlilik | Madencilik, tarım, hayvancılık, sanayi ve kıyılarda yoğunlaşan büyük kentler |
Sözün Kısası
Amerika coğrafyası, kuzeyden güneye uzanan büyük mesafe, batıdaki yüksek dağ kuşağı, geniş iç havzalar ve okyanusların etkisi nedeniyle büyük bir doğal çeşitlilik gösterir. Rocky Dağları’ndan And Dağları’na uzanan dağ sistemi kıtanın batısını belirlerken Büyük Ovalar, Kanada Kalkanı, Amazon Havzası, Brezilya Yüksek Alanları ve Pampalar farklı coğrafi ortamlar oluşturur.
İklim de aynı ölçüde çeşitlidir. Kuzeyde kutup ve tundra koşulları görülürken Orta Amerika ve Amazon çevresinde tropikal iklimler hakimdir. Çöller, ılıman kıyılar, karasal iç bölgeler ve yüksek dağ kuşakları bu çeşitliliği daha da artırır.
Nüfus ve ekonomik faaliyetler de doğal çevreden bağımsız değildir. Ilıman iklimli, ulaşımı kolay ve ekonomik imkanları güçlü alanlarda nüfus yoğunlaşırken Arktik bölgeler, Amazon’un iç kesimleri, çöller ve yüksek dağlık alanlar daha seyrek yerleşilmiştir. Bu nedenle Amerika’yı anlamanın temel yolu, yer şekilleri, iklim, sular, doğal kaynaklar ve insan faaliyetleri arasındaki ilişkileri birlikte değerlendirmektir.
Sık Sorulan Sorular
Amerika tek bir kıta mıdır?
Yaygın kullanılan yedi kıtalı sınıflandırmada Kuzey Amerika ve Güney Amerika iki ayrı kıtadır. “Amerika” ise bu iki kıta ile Orta Amerika ve Karayipleri birlikte ifade eden genel bir ad olarak kullanılabilir.
Orta Amerika ayrı bir kıta mıdır?
Hayır. Orta Amerika coğrafi olarak Kuzey Amerika’nın güney kesiminde yer alan bir bölgedir. Meksika’nın güneyinden Panama’ya kadar uzanan dar kara kuşağını ifade eder.
Amerika’nın batısında neden çok sayıda dağ vardır?
Amerika’nın batı kenarında farklı tektonik levhalar birbirleriyle etkileşir. Bu hareketler uzun dağ sistemlerinin, volkanların ve deprem kuşaklarının oluşmasında önemli rol oynar.
Amerika’da neden çok farklı iklimler görülür?
Kara parçalarının Arktik bölgelerden Ekvator çevresine ve Güney Amerika’nın yüksek enlemlerine kadar uzanması temel nedendir. Yükselti, okyanus akıntıları, dağların uzanışı ve denize uzaklık da iklim çeşitliliğini artırır.
Amazon Havzası neden önemlidir?
Amazon Havzası geniş bir akarsu sistemi ve dünyanın en büyük tropikal yağmur ormanı alanını barındırır. Bölge su döngüsü, biyolojik çeşitlilik ve Güney Amerika’nın doğal coğrafyası açısından büyük öneme sahiptir.
Amerika’da nüfus neden eşit dağılmamıştır?
İklim, yükselti, su kaynakları, tarıma uygunluk, ulaşım, kentleşme ve ekonomik imkanlar bölgeden bölgeye değişir. Bu nedenle büyük kent bölgeleri ve elverişli kıyılar yoğun nüfuslanırken çöller, yüksek dağlar, Arktik alanlar ve Amazon’un bazı iç kesimleri seyrek nüfusludur.
Amerika’nın başlıca ekonomik faaliyetleri nelerdir?
Tarım, hayvancılık, madencilik, enerji üretimi, sanayi, ticaret, ulaşım ve hizmet faaliyetleri geniş yer tutar. Ancak hangi faaliyetin öne çıktığı doğal kaynaklara, iklime, ulaşım imkanlarına ve ekonomik gelişmişlik düzeyine göre bölgeden bölgeye değişir.